Auteursrechten bij gebruik van video

Hoe zit het met de auteursrechten van video’s? Docenten gebruiken steeds vaker video in hun onderwijs. Naast materiaal wat zelf gemaakt of ontwikkeld is wordt ook veel bestaand materiaal in de vorm van ‘streaming video’ ingezet. Onzekerheid rond de (auteurs)rechten vormt echter nog steeds een belangrijke drempel en werpt veelvuldig vragen op.

Creative Commons plaatje algemeen

Hoe zit het met de rechten in het algemeen?

Auteursrechtelijk beschermd materiaal

Als in leermateriaal auteursrechtelijk beschermd materiaal wordt opgenomen, is voor openbaarmaking of verveelvoudiging – ook via internet – toestemming nodig van degeen die het auteursrecht heeft. Het auteursrecht berust bij de maker zelf, tenzij het auteursrecht inmiddels aan een ander is overgedragen. Een uitzondering doet zich voor wanneer een auteursrechtelijke beperking van toepassing is.

  1. Gebruik van andermans auteursrechtelijk beschermd materiaal in ongewijzigde vorm
  2. Gebruik van andermans auteursrechtelijk beschermd materiaal in gewijzigde vorm
  3. Verspreiding van eigen auteursrechtelijk beschermd materiaal

1. Gebruik van andermans auteursrechtelijk beschermd materiaal in ongewijzigde vorm

 Op grond van art. 16 Auteurswet (de ‘onderwijsexceptie’) wordt als inbreuk op het auteursrecht op een werk niet beschouwd:

  • de verveelvoudiging of openbaarmaking van gedeelten ervan uitsluitend ter toelichting bij het onderwijs,
  • voor zover dit door het beoogde, niet-commerciële doel wordt gerechtvaardigd,
  • mits een billijke vergoeding aan de maker wordt betaald,
  • en voor zover redelijkerwijs mogelijk, de bron, waaronder de naam van de maker, op duidelijke wijze wordt vermeld.

Ditzelfde geldt voor plaatsing van beeldmateriaal op Blackboard (al dan niet als onderdeel van ander materiaal, zoals een powerpointpresentatie).

Voor de regeling van de billijke vergoeding voor het gebruik van audiovisueel materiaal is collectieve beheersorganisatie Videma bevoegd. Zij vertegenwoordigt het collectief van filmmaatschappijen, tv-producenten en omroepen. Er zijn voor universiteiten geen speciale regelingen met Videma. Als universiteiten video, dvd en/of tv willen vertonen, moet daarvoor apart een regeling worden getroffen met Videma. Ten aanzien van het  opnemen van foto’s (die eveneens onder het bereik van art. 16 Aw valt) kan een vergoeding worden onderhandeld met de collectieve beheersorganisatie, Pictoright, die tegen inbreuken op het auteursecht van fotografen waakt. Zie www.pictoright.nl.

Op grond van artikel 12 lid 5 Auteurswet wordt vertoning in een onderwijsruimte niet als ‘openbaarmaking’ beschouwd voor zover het uitsluitend dient tot het onderwijs en deel uitmaakt van het leerplan of een wetenschappelijk doel heeft. In dat geval is geen billijke vergoeding aan de maker verschuldigd.Bij plaatsing van beeldmateriaal op open kanalen als Youtube EDU of iTunes U ligt dit anders: dan is wel voorafgaande toestemming van de rechthebbende nodig.

Het is steeds toegestaan een hyperlink te plaatsen (is noch een verveelvoudiging, noch een openbaarmaking). Man kan derhalve een hyperlink plaatsen in of bij een webcollege met weglaten van het (auteursrechtelijk beschermd) beeldmateriaal dat in het college is vertoond. Dit heeft alleen zin indien de hyperlink verwijst naar een openbaar toegankelijke site.

Creativ Commons plaatje Naamsvermelding-GeenAfgeleideWerken

Toegestaan is ongewijzigd (her)gebruik van werken die onder een van de volgende licenties beschikbaar zijn gesteld:

Creativ Commons plaatje Naamsvermelding-NietCommercieel-GeenAfgeleideWerken

 

 

 

 

2. Gebruik van andermans auteursrechtelijk beschermd materiaal in gewijzigde vorm

Zonder toestemming van de auteur is in geen geval toegestaan het samenstellen van nieuwe leermiddelen gemaakt op basis van andermans materiaal.

Wel staat het citaatrecht (artikel 15a Auteurswet) toe om te citeren uit een werk in een aankondiging, beoordeling, polemiek of wetenschappelijke verhandeling of voor een uiting met een vergelijkbaar doel mits:

  • het werk waaruit geciteerd wordt rechtmatig openbaar gemaakt is;
  • het citeren in overeenstemming is met hetgeen naar de regels van het maatschappelijk verkeer redelijkerwijs geoorloofd is en aantal en omvang der geciteerde gedeelten door het te bereiken doel zijn gerechtvaardigd;
  • de persoonlijkheidsrechten in acht wordt genomen;
  • en voor zover redelijkerwijs mogelijk, de bron, waaronder de naam van de maker, op duidelijke wijze wordt vermeld.

Het citaatrecht biedt geen gelegenheid om een afgeleid werk te maken: daarvoor blijft toestemming van de rechthebbende(n) vereist.  
Een mogelijke oplossing is om materiaal te gebruiken dat onder een open content-licentie beschikbaar is gesteld, dan wel een licentie die het maken van afgeleide werken toestaat. De gebruiker mag dan het werk kopiëren, verspreiden, doorgeven, remixen, en afgeleide werken maken. Afhankelijke van welke licentie aan een werk is aangehecht kan het zijn dat er toegevoegde voorwaarden worden gesteld, bijv. dat er geen gebruik van het werk voor commerciële doeleinden mag worden gemaakt of dat een afgeleid werk onder dezelfde licentie voorwaarden verspreid moet worden. 

Naamsvermelding
Naamsvermelding-GelijkDelen
Naamsvermelding-NietCommercieel
Naamsvermelding-NietCommercieel-GelijkDelen

Let op: bij het gebruik van werken die onder verschillende licentievoorwaarden worden verspreid kunnen zich compatibiliteitsprobleem tussen licentieonderdelen voordoen.

Creative commons 4 plaatjes

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3. Verspreiding van eigen auteursrechtelijk beschermd materiaal

Bij ontsluiting via Youtube EDU en iTunes U door hogere onderwijsinstellingen adviseert Stichting SURF direct het gebruik van de meest liberale Creative Commons licentie, namelijk Creative Commons Naamsvermelding 3.0 Nederland, omdat het zowel toekomstig gebruik van de repositories als de ontwikkeling van diensten toestaat.

Op basis van deze licentie mag een gebruiker een werk - al dan niet voor commerciële doeleinden - kopiëren, verspreiden en doorgeven en er afgeleide werken van maken en distribueren. Voorwaarde is dat de naam van de maker of een andere door de licentiegever aangewezen persoon of instelling (zoals de Universiteit of een Journal) wordt vermeld en dat afgeleide werken duidelijk als zodanig worden benoemd. Hiermee is de Creative Commons Naamsvermelding Licentie voldoende flexibel om aan de eisen van verschillende constellaties binnen het hoger onderwijs te voldoen. De gebruiker mag dan het werk kopiëren, verspreiden, doorgeven, remixen, afgeleide werken maken en gebruik maken van het werk voor commerciële doeleinden, maar enkel onder de voorwaarde van naamsvermelding.

Zie http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/nl/.

Let erop dat op de titelpagina dan wel de aftiteling naam en onderwijsinstelling vermeld staan. Men kan per individuele video een bepaalde licentievorm kiezen, dus ook bijv. “all rights reserved.” De gekozen licentievorm (de voorbehouden rechten) moet in de metadata bij iedere video vermeld worden.

Gepubliceerd door  ODG

26 juni 2014